Mentale snelkoppelingen

Je brein is slim en efficiënt. Het helpt je door de dag, automatiseert routinetaken en beschermt je tegen gevaar. Om dat te kunnen, gebruikt het mentale snelkoppelingen: heuristieken en cognitieve vertekeningen.

Bij kleine beslissingen is dat handig. Bij grote levenskeuzes, zoals een carrièreswitch, kunnen diezelfde patronen je net vastzetten.

Dit zijn vier veelvoorkomende manieren waarop dat gebeurt, met herkenbare voorbeelden en tips.

1. Ankervooroordeel

We hechten onbewust veel gewicht aan de eerste informatie die we krijgen. Alles wat daarna komt, vergelijken we met dat ‘anker’.

Voorbeeld:

Je verdient vandaag een goed loon en overweegt een carrièreswitch. Wanneer iemand vertelt dat starters in die nieuwe sector minder verdienen, haak je mentaal af, zelfs als je weet dat je ongelukkig bent in je huidige job en financieel comfortabel zou kunnen leven met minder.

Of: je deed jaren geleden een beroepskeuzetest en de uitslag (“administratief profiel”) blijft je overtuigen dat creatieve of mensgerichte jobs niets voor jou zijn.

2. Beschikbaarheidsheuristiek

Wat het makkelijkst in je opkomt, lijkt het meest waar. Je beeld van wat mogelijk is, wordt bepaald door wat je kent en vaak hoort.

Voorbeeld:
Je denkt na over je volgende stap en komt telkens uit bij dezelfde vijf beroepen. Vijf beroepen die je kent, die je al regelmatig hebt gehoord. Ze zijn 'beschikbaar' en lijken de logische en makkelijke optie. Maar misschien passen ze niet helemaal bij wie je bent?

Of je kent één iemand die zelfstandig werd en faalde. Dat verhaal blijft hangen, waardoor ondernemen voor jou meteen als “te riskant” voelt, terwijl je de vele stille succesverhalen nooit ziet.

3. Bevestigingsbias

We zoeken vooral informatie die bevestigt wat we al denken, en negeren onbewust alles wat dat tegenspreekt.

Voorbeeld:

Je gelooft dat je “te oud” bent om nog te veranderen. Elk artikel over leeftijdsdiscriminatie voelt als bewijs. Verhalen van mensen die op latere leeftijd een nieuwe start maakten, wuif je weg als uitzonderingen.

In gesprekken stel je vooral vragen die je twijfel voeden: “Is het niet moeilijk?”, “Heb je daar geen spijt van gehad?” Je zoekt onbewust bevestiging en die krijg je.

4. Verzonken-kostenfout (sunk cost fallacy)

Hoe meer tijd, geld of energie je al in iets hebt geïnvesteerd, hoe moeilijker het voelt om los te laten, zelfs als het niet meer klopt.

Voorbeeld:
Je hebt jaren gestudeerd, opleidingen gevolgd en jezelf opgewerkt in je vakgebied. Het idee om te veranderen voelt alsof je alles “weggooit”. Dus blijf je, ook al voel je je leeg, moe of cynisch worden.

Je zegt tegen jezelf: “Ik ben nu al zo ver geraakt, ik moet dit afmaken.”

Conclusie

Je brein probeert je niet tegen te houden, het probeert je te beschermen. Alleen is het niet gemaakt voor complexe, langetermijnkeuzes zoals een carrièreswitch.

Door deze patronen te herkennen, ontstaat er ruimte. Ruimte voor transitie, voor ontwikkeling. Ruimte om stap voor stap nieuwe richtingen te verkennen en jezelf de tijd te gunnen om op ontdekking te gaan.

Welke van deze denkpatronen herken jij het meest bij jezelf?

In loopbaanbegeleiding onderzoeken we samen welke gedachten en overtuigingen je vandaag beschermen, maar je tegelijk ook tegenhouden.

Benieuwd of dit iets voor jou is?

Vul het contactformulier in voor een vrijblijvende kennismaking.